VoxSim nasıl çalışır?

Birincil eksen: 12 siyasi cluster + yankı odası

VoxSim simülasyonun birincil ekseninde demografi değil, siyasi eğilim vardır. Türkiye toplumu 12 siyasi cluster'a bölünür (sosyal demokrat, dindar muhafazakar, milliyetçi muhafazakar, kürt siyasi, genç kararsız, vb). Her cluster kendi yankı odasından beslenir.

Her cluster için ~10 lisanslı haber kaynağından 4 zaman penceresinde makale derlenir; LLM bu zaman-ağırlıklı külliyatı okuyup cluster'ın güncel zihinsel arka planını çıkarır (current_grievances, enduring_anxieties, narrative_frames). Söylem değerlendirmesi bu arka plana karşı yapılır.

Bilgi ekolojisi haritalama (3-tier hibrit kaynak)

Mainstream haber kaynaklarının doğal kalite filtresi, bir cluster'ı tanımlayan bazı en kritik echo chamber kaynaklarını dışarıda bırakır. Yeni Akit, Veryansın TV, Mezopotamya Ajansı gibi yayıncılar küresel haber aggregator'larında yer almaz; ama dindar muhafazakar, ulusalcı sol veya kürt siyasi cluster'ının gerçek mood'unu mainstream kaynaklardan çok daha iyi açıklar.

VoxSim bu kör noktayı 3-tier hibrit yapı ile kapatır: lisanslı aggregator (mainstream) + yayıncı RSS feed'leri (niş + echo chamber) + son çare DOM scraping (RSS açmayan kritik kaynaklar için). Her makale acquisition_method × quality_tier matrisinde etiketlenir.

Akademik referanslar: Sunstein, C. R. (2017) — Republic.com 2.0; Bail, C. (2021) — Breaking the Social Media Prism; Levy, R. (2021) — Social Media, News Consumption, and Polarization (American Economic Review).

İkincil eksen: demografik nüans (NUTS-2 × SES × KONDA)

Siyasi cluster'ın yanında ikincil bir eksen daha çalışır: demografik dağılım. Türkiye'nin yetişkin nüfusu üç bağımsız boyutta kesiştirilerek istatistiksel bir model oluşturulur: coğrafya (NUTS-2 bölgeleri), sosyo-ekonomik düzey (SES) ve kültürel-yaşam tarzı kümesi. Bu üç boyutun her kombinasyonu 26 × 4 × 3'lük matrisin bir hücresini oluşturur.

Her hücredeki sentetik ajanlar, kamuya açık demografik anketlerden ve nüfus sayımı verilerinden türetilmiş istatistiksel dağılımlar taşır. Hiçbir gerçek birey temsil edilmez; her ajan prosedürel olarak üretilmiş istatistiksel bir bileşimdir.

Üç yaşam tarzı kümesi, Türkiye toplumunun laiklik, gelenek ve dindarlık konusundaki öz-tanımlama örüntülerine ilişkin araştırmaları yansıtır. Yaklaşık ulusal oranlar şöyledir:

Tarihsel olay kalibrasyonu

Bir simülasyon motoru yalnızca kalibrasyonu kadar iyidir. VoxSim popülasyon modelini, nesnel bir çıktının — seçim sonucu veya güvenilir anket verisi — gerçek ölçüm sağladığı tarihsel olaylara karşı doğrular. Bu süreç backtest kalibrasyonu olarak adlandırılır.

1. 1

   Tarihsel olayları derle

   Her olay tarih, kategori, açık bir Türkçe açıklama ve Wikipedia, Resmî Gazete, haber arşivleri gibi kamuya açık kaynaklara yönlendiren URL ile belgelenir.

2. 2

   Ölçüm çıpası ata

   Yalnızca nitelikli çıpası olan — ulusal seçim sonucu, güvenilir anket veya resmî istatistik — olaylar kalibrasyon setine girer. Bu, ayrıştırıcı ölçüttür.

3. 3

   Popülasyon simülasyonu çalıştır

   Olay açıklaması simülasyon motoruna iletilir; motor tüm popülasyon hücrelerinde duygusal tepkiyi (öfke, korku, umut, ilgisizlik, destek) tahmin eder.

4. 4

   Gerçek ölçümle karşılaştır

   Tahmin edilen dağılımlar çıpa ölçümüyle karşılaştırılır. Seçimlerde oy payı değişimleri segment düzeyi destek tahminlerine dönüştürülür; anket sorularında doğrudan duygu soruları doğrulama sağlar.

5. 5

   Yinele ve yeniden kalibre et

   Sistematik sapmalar model yanlılıklarını ortaya koyar (örn. kırsal dindarlığın eksik ağırlıklandırılması). Parametreler ayarlanır ve kalibrasyon seti ortalama mutlak hata dengelenene kadar yeniden çalıştırılır.

Kalibrasyon için koşul katıdır: bir olay ancak yaklaşık altı ay içinde nitelikli bir ölçüm (seçim veya anket) bulunması durumunda sete dahil edilir. Bu kural, tahmin edilen toplumsal tepkinin bağımsız bir sinyalle karşılaştırılabilmesini sağlar.

Doğruluk skoru hesaplama

Her backtest çalışması olay bazında bir doğruluk tahmini üretir. VoxSim'de raporlanan genel doğruluk skoru, tüm kalibrasyon olaylarının olay güvenilirliğiyle ağırlıklandırılmış ortalamasıdır.

Skor konu kategorisine (ekonomik, siyasi, güvenlik vb.) göre ayrıştırılır; kullanıcılar modelin hangi politika alanlarında daha başarılı, hangilerinde daha zayıf olduğunu tam olarak görebilir. Her skor, onu üreten belirli olaylara geri bağlantı verir — kara kutu değil, tam şeffaflık.

Tarihsel olay kapsamı

Mevcut kalibrasyon seti, 1999'dan 2025'e uzanan 83 elle seçilmiş olay içerir. Segment düzeyi gerçek ölçüm verisinin daha zengin olduğu 2013 sonrası dönem kasıtlı olarak daha yoğun kapsamlıdır.

Önceki dönem olayları (2010 öncesi), anket arşivleri seyrek olduğundan birincil çıpa olarak seçim verilerini kullanır. 2013 sonrası olaylar, daha ayrıntılı segment bazlı gerçek ölçüm üretebilen daha zengin anket araştırmalarından yararlanır.

Kalibrasyon seti sürekli genişletilmektedir. Her sürümde eklenen yeni olaylar değişiklik günlüğünde belirtilir. Hedef, ikinci yılın sonuna kadar 500'ü aşkın olaydir.

Bilinen sınırlamalar

VoxSim bir karar destek aracıdır, kehanet makinesi değil. Sınırlamaların açıkça aktarılması sorumlu kullanımın temelidir.

• Sentetik ajanlar ≠ gerçek insanlar

  Yanıtlar, gerçek vatandaşlardan değil istatistiksel ajanlardan gelir. Model bireysel hikayeleri, mikro-topluluk dinamiklerini veya anlık ruh hali değişimlerini yakalayamaz.

• Kalibrasyon gecikmesi

  Model parametreleri en son kalibrasyon döngüsünü yansıtır. Hızla gelişen durumlar — acil krizler, ani liderlik değişimleri — henüz yansıtılmamış olabilir.

• Korelasyon, nedensellik değil

  Yüksek öfke sinyali politikanızın bu öfkeye neden olduğu anlamına gelmez. Eş zamanlı başka faktörler tarihsel örüntüyü açıklıyor olabilir; model atıfı olaya yapar, bağlamsal dış etkenlere değil.

• Kapsam boşlukları

  1999 öncesi olayların anket çıpası yoktur ve kapsam dışıdır. Yalnızca belirli NUTS-2 bölgelerini etkileyen yerel olaylar toplu doğrulukta yetersiz temsil edilebilir.

• LLM değişkenliği

  Simülasyon çıktıları büyük dil modelleri tarafından üretilir ve tüm doğasında var olan LLM sınırlamalarını taşır: halüsinasyon riski, prompt ifadesine duyarlılık ve gerçek dünya anlayışı eksikliği.